Çek ve Bonoya Dayalı Kambiyo Takibi: 5 Günlük Süre ve Savunma Yolları
Çek, bono ve poliçeye dayanan kambiyo takibinde borçlunun süreleri çok kısadır: itiraz ve şikâyet için 5 gün, ödeme için 10 gün. İtirazın icra mahkemesine yapılması ve takibin durdurulması.
Kısaca
- Çek, bono ve poliçeye dayanan alacaklar kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip edilir.
- Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine itiraz ve şikâyette bulunabilir.
- Ödeme süresi 10 gündür; itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz.
- Senedin zorunlu unsurları eksikse senet kambiyo senedi sayılmaz ve takip iptal edilebilir.
Kambiyo takibi neden farklı?
Kambiyo senetleri (çek, bono ve poliçe) ticari hayatta hızlı ödeme aracı olarak kullanılır. Kanun bu senetlere dayanan alacaklara özel ve hızlı bir takip yolu tanımıştır: alacaklı, genel takipteki gibi borçlunun itirazıyla durmayan, doğrudan haciz aşamasına ilerleyebilen bir takip başlatır.
Borca veya imzaya itiraz ve şikâyet süresi; icra mahkemesine yapılır.
Borcun ödenmesi için tanınan süre.
Senet kambiyo vasfını taşıyor mu?
İlk inceleme, senedin kanundaki zorunlu unsurları taşıyıp taşımadığıdır. Örneğin bonoda “bono” veya “emre muharrer senet” ibaresi, kayıtsız şartsız belli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunmalıdır. Bu unsurlardan biri eksikse senet bono sayılmaz; icra mahkemesi şikâyet üzerine takibi iptal eder.
Kambiyo vasfı bulunmayan bir senet, adi bir borç belgesi olarak genel haciz yoluyla takibe veya alacak davasına konu olabilir. Yani şikâyetin kabulü borcun ortadan kalktığı anlamına gelmez.
İtiraz sebepleri
- İmzaya itiraz: Senetteki imza size ait değilse. İtiraz haksız çıkarsa takip konusu alacağın %10’u oranında para cezası ve %20’sinden az olmamak üzere tazminat riski vardır.
- Borca itiraz: Borcun ödendiği, ertelendiği veya hiç doğmadığı; çoğunlukla yazılı belgeyle ispat gerekir.
- Zamanaşımı: Bonoda düzenleyene karşı istemler vadeden itibaren 3 yıl, çekte hamilin başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
- Yetki: Takibin yetkisiz icra dairesinde açılması.
Takibi durdurmak mümkün mü?
Kambiyo takibinde itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlu, itirazla birlikte icra mahkemesinden takibin geri bırakılmasını isteyebilir; mahkeme, itirazı güçlü bulursa ve gerekli görürse teminat karşılığında takibi durdurabilir. Takip durdurulmazsa alacaklı 10 günlük ödeme süresinin sonunda haciz isteyebilir.
Alacaklı için ipuçları
- Senedin aslını güvenli şekilde saklayın; takip için icra dairesine teslim edilir.
- Çekte ibraz süresine uyun; aynı yerde ödenecek çeklerde düzenleme tarihinden itibaren 10 gün, başka yerde ödenecek çeklerde bir aydır.
- Borçlunun mal kaçırma riski varsa ihtiyati haciz kararı alınabilir.
Dayanak: İİK m. 167–170/b; TTK m. 749, 776, 796, 814
Zaman çizelgesi
| Gün | Borçlu | Alacaklı |
|---|---|---|
| Tebliğ günü | Süreler ertesi gün başlar | Tebliğ tarihini UYAP’tan izler |
| 5. gün | İcra mahkemesine itiraz ve şikâyet için son gün | — |
| 10. gün | Ödeme süresinin son günü | Süre sonunda haciz isteyebilir |
| Sonrası | Takibin geri bırakılması kararı yoksa haciz uygulanabilir | Banka, araç ve taşınmaz hacizleri |
Teminat senedi iddiası
Uygulamada sık karşılaşılan savunma, bononun bir borcun teminatı olarak verildiği ve teminat altına alınan borcun hiç doğmadığıdır. Senet metninde “teminat” ibaresi yoksa bu iddianın yazılı bir belgeyle ispatı gerekir; aksi hâlde icra mahkemesi itirazı reddeder ve borçlu genel mahkemede menfi tespit davası açmak zorunda kalır.
Sık yapılan hatalar
- İtirazı icra dairesine vermek veya 7 günlük süre olduğunu sanmak
- Ödemeleri elden yapıp makbuz almamak
- Senedi “boş” imzalayıp doldurulmasına izin vermek (açığa imza)
- Alacaklı tarafta çekin ibraz süresini kaçırmak
Sık sorulanlar
Kambiyo takibinde itirazı icra dairesine verebilir miyim?
Hayır. Kambiyo senetlerine dayalı takipte itiraz ve şikâyet icra mahkemesine yapılır. İcra dairesine verilen itiraz süre kaybına yol açabilir.
Bonodaki imza bana ait ama borcu ödedim; ne yapmalıyım?
Ödemeyi gösteren yazılı belgeyle 5 gün içinde icra mahkemesine borca itiraz edin. Belgesiz ödeme iddiaları kambiyo takibinde genellikle dinlenmez.
Bonoda vade yazmıyorsa ne olur?
Vadesi gösterilmeyen bono görüldüğünde ödenecek bono sayılır. Ancak bononun diğer zorunlu unsurlarından biri eksikse kambiyo senedi niteliği tartışmalı hâle gelir.
Kambiyo takibinde mal beyanı gerekir mi?
Evet. Ödeme süresi içinde borcunu ödemeyen ve itiraz etmeyen borçlu, mal beyanında bulunmakla yükümlüdür.
