İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku

Kıdem ve ihbar tazminatı

En az bir yıl çalışan işçi; işverence haklı bir neden olmadan çıkarıldığında, haklı nedenle kendisi ayrıldığında, emeklilik, askerlik veya kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde ayrılması gibi hâllerde kıdem tazminatına hak kazanır. Her tam yıl için 30 günlük brüt giydirilmiş ücret ödenir; tutar dönemin tavanını aşamaz.

Tazminatınızı kıdem ve ihbar tazminatı aracıyla net ve brüt olarak hesaplayabilirsiniz.

Dayanak: 1475 s. K. m. 14; 4857 s. K. m. 17

İşe iade davası

Otuz veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerinde, en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi, geçerli bir sebep gösterilmeden çıkarıldığında işe iade isteyebilir.

1. Arabulucuya başvuruFesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulur. Bu süre hak düşürücüdür.
2. DavaArabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
3. Karar ve başvuruMahkeme işe iadeye karar verirse işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurur.
4. Sonuçİşveren bir ay içinde işe başlatmazsa 4–8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ve en çok 4 aylık boşta geçen süre ücreti öder.

Dayanak: 4857 s. K. m. 18–21; 7036 s. K. m. 3

Fazla mesai ve işçilik alacakları

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve her saat için ücret %50 zamlı ödenir. Hafta tatili ve ulusal bayram ile genel tatil günlerinde çalışma, kullandırılmayan yıllık izinler ve ödenmeyen ücretler de işçilik alacaklarıdır.

İşçilik alacakları 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Tutarları işçilik alacakları aracıyla görebilirsiniz.

İşçinin haklı nedenle feshi

Ücretin ödenmemesi veya eksik ödenmesi, sigortasız çalıştırma, mobbing, iş şartlarının esaslı ve işçi aleyhine değiştirilmesi gibi hâllerde işçi sözleşmeyi haklı nedenle derhâl feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır. Haklı nedenle fesih ihbar tazminatı doğurmaz.

Dayanak: 4857 s. K. m. 24, 26

İşverenlere danışmanlık ve fesih yönetimi

İşverenler için en büyük risk, geçerli bir sebebe dayansa bile usulüne uygun yapılmayan fesihlerdir. Performans ve davranış kaynaklı fesihlerde savunma alınması, yazılı ve açık gerekçe gösterilmesi ve fesih bildiriminin ispat edilebilir şekilde tebliği gerekir.

• İş sözleşmesi, görev tanımı ve işyeri yönetmeliklerinin hazırlanması
• Disiplin süreçleri, savunma tutanakları ve fesih bildirimleri
• İşçilik alacağı risk analizi ve zorunlu arabuluculuk görüşmeleri
• Toplu işçi çıkarma ve işyeri devri süreçleri

İş kazası ve meslek hastalığı

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu zarar gören işçi ya da yakınları, işverenden maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Kazanın SGK’ya bildirimi, iş güvenliği önlemlerinin alınıp alınmadığı ve kusur oranları davanın sonucunu belirler.

Bu davalar dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir; doğrudan iş mahkemesinde açılabilir. Tazminat talepleri için genel zamanaşımı süresi 10 yıldır.

Hizmet tespiti ve SGK uyuşmazlıkları

Sigortasız çalıştırılan veya eksik gün ve ücretle bildirilen işçi, hizmet tespiti davasıyla gerçek çalışmasının SGK kayıtlarına işlenmesini isteyebilir. Bu dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır; süre hak düşürücüdür.

Dayanak: 5510 s. K. m. 86/8

İş uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacakları ile tazminatları ve işe iade talepleriyle açılacak davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabulucu, başvurudan itibaren 3 hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla 1 hafta uzatılabilir.

Anlaşma belgesinde tutarların ve kalemlerin açıkça yazılması, ileride “ibra” tartışmalarını önler. Arabuluculuk ücretini arabuluculuk ücreti aracıyla görebilirsiniz.