Sözleşmeler ve Borçlar Hukuku

Sözleşme hazırlama ve risk analizi

İyi bir sözleşme, ilişkinin iyi gittiği günler için değil, işler ters gittiğinde ne olacağı için yazılır. Sözleşme hazırlarken tarafların ticari beklentisini hukuki karşılığa çevirir, risklerin kimde kalacağını açıkça belirleriz.

• Edimlerin ölçülebilir tanımı, teslim ve kabul süreci
• Ödeme, vade, temerrüt faizi ve teminatlar
• Fesih sebepleri, bildirim süreleri ve sonuçları
• Sorumluluğun sınırlandırılması, gizlilik ve rekabet yasağı
• Uyuşmazlık çözümü: yetkili mahkeme, arabuluculuk veya tahkim

Satış, bayilik ve distribütörlük sözleşmeleri

Satış, tedarik, bayilik, distribütörlük ve acentelik sözleşmeleri, işletmelerin günlük gelirini doğrudan etkiler. Münhasırlık, bölge, hedef satış, fiyat değişikliği ve sözleşme sonu stok iadesi gibi hükümler uyuşmazlıkların en sık kaynağıdır.

Hizmet, eser ve yazılım sözleşmeleri

Hizmet, eser (yapım) ve yazılım geliştirme sözleşmelerinde işin kapsamı, kabul testleri, ayıp bildirimi ve fikri hakların kime ait olacağı açıkça yazılmalıdır. Eser sözleşmesinde iş sahibi, teslimden sonra işi gözden geçirmek ve ayıpları uygun süre içinde bildirmek zorundadır.

Cezai şart, teminat ve güvence hükümleri

Cezai şart, borcun hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenecek önceden belirlenmiş bedeldir. Fahiş cezai şartı hâkim indirebilir; ancak tacirler arasında kararlaştırılan cezai şart, tacirin bu sıfatla üstlendiği borçlarda fahiş olduğu gerekçesiyle indirilemez.

Dayanak: TBK m. 179–182; TTK m. 22

İhtarname, temerrüt ve süre verme

Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; belirli bir vade kararlaştırılmışsa ihtara gerek kalmaz. İhtarname, hem temerrüdü başlatmak hem de ileride delil olmak için noter aracılığıyla çekilmelidir.

Karşılıklı sözleşmelerde borçlu temerrüde düştüğünde alacaklı uygun bir süre verir; süre sonunda ifa, gecikme tazminatı veya sözleşmeden dönme seçimlik haklarından birini kullanabilir.

Dayanak: TBK m. 117, 123–125

Sözleşmenin feshi ve sözleşmeden dönme

Sürekli sözleşmeler haklı sebeple feshedilebilir; ani edimli sözleşmelerde ise temerrüt veya ağır ihlal hâlinde sözleşmeden dönülür. Feshin geçerli bir sebebe dayanmaması, fesheden tarafı tazminat yükümlülüğüyle karşı karşıya bırakabilir.

Fesih bildirimi yazılı, gerekçeli ve sözleşmedeki bildirim usulüne uygun yapılmalıdır. Bildirimden önce delillerin (yazışma, tutanak, teslim belgeleri) toplanması önemlidir.

Aşırı ifa güçlüğü ve sözleşmenin uyarlanması

Sözleşme kurulurken öngörülemeyen olağanüstü bir durum (ani kur artışı, mevzuat değişikliği, salgın gibi) borçlunun edimini aşırı derecede güçleştirirse, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanması istenebilir; uyarlama mümkün değilse sözleşmeden dönülebilir veya sürekli sözleşmeler feshedilebilir.

Dayanak: TBK m. 138

Alacak ve tazminat davaları

Sözleşmeden doğan alacaklar için önce ihtarname, ardından icra takibi veya alacak davası yoluna gidilir. Ticari alacaklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Alacağın zamanaşımına uğramaması için genel süre 10 yıl, kira, ücret ve vekâlet gibi dönemsel alacaklarda 5 yıldır.

Zamanaşımının dolacağı tarihi zamanaşımı aracıyla görebilirsiniz.