İcra ve İflas Hukuku

İlamsız takip ve ödeme emri

Mahkeme kararı olmayan para alacakları (fatura, cari hesap, kira, sözleşme alacağı) için icra dairesinden genel haciz yoluyla takip başlatılır. İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir; borçlu itiraz etmez ve ödemezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir.

Alacaklı için önemli olan, takibi doğru belgeyle ve doğru tutarla başlatmaktır: işlemiş faiz, faiz türü ve başlangıç tarihi takip talebinde açıkça yazılmalıdır. Dosya borcunu icra dosya borcu aracıyla hesaplayabilirsiniz.

Çek ve bonoya dayalı kambiyo takibi

Çek, bono ve poliçeye dayanan alacaklar için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapılır. Bu yol alacaklıya hız kazandırır; borçlu için ise süreler çok kısadır.

• Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine borca veya imzaya itiraz edebilir, şikâyette bulunabilir; borcu ödeme süresi 10 gündür.
• İtiraz takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma için icra mahkemesinden takibin geri bırakılması kararı alınması gerekir.
• Senedin kambiyo vasfı (zorunlu unsurlar, tarih, imza) itirazın en güçlü dayanaklarındandır.

Dayanak: İİK m. 167–170/b

İlamlı takip ve mahkeme kararlarının icrası

Mahkeme kararları ve ilam niteliğindeki belgeler (noterde düzenlenen bazı senetler, mahkemece onaylanan sulh ve arabuluculuk anlaşma belgesi gibi) ilamlı icra yoluyla yerine getirilir. Borçluya icra emri gönderilir ve 7 gün içinde ödeme veya icra mahkemesine başvuru süresi tanınır.

Kararın istinaf veya temyiz edilmesi icrayı kendiliğinden durdurmaz; teminat gösterilerek icranın geri bırakılması istenebilir. Taşınmazın aynına ve aile hukukuna ilişkin kararlar ise kesinleşmeden yerine getirilemez.

Borca itiraz, itirazın kaldırılması ve iptali

Borçlunun ilamsız takibe itirazı takibi durdurur. Alacaklının önünde iki yol vardır:

Dayanak: İİK m. 62, 66–68

Menfi tespit ve istirdat davaları

Borçlu olmadığını düşünen kişi, menfi tespit davası açabilir. Davanın takipten önce mi sonra mı açıldığı sonucu doğrudan etkiler:

• Takipten önce: Alacağın %15’inden az olmamak üzere teminat gösterilirse takibin durdurulması için ihtiyati tedbir kararı alınabilir.
• Takipten sonra: Takip durdurulamaz; ancak teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir.
• Ödedikten sonra: Borcu takip baskısıyla ödeyen kişi, ödeme tarihinden itibaren 1 yıl içinde istirdat davası açarak parasını geri isteyebilir.

Dayanak: İİK m. 72

Haciz, maaş haczi ve satış süreci

Takip kesinleşince alacaklı haciz isteyebilir: banka hesapları, taşınmazlar, araçlar, maaş ve üçüncü kişilerdeki alacaklar haczedilebilir. Haczedilen malın satışı, hacizden itibaren bir yıl içinde istenmelidir.

Dayanak: İİK m. 78–83, 106

İhtiyati haciz

Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağı için, borçlunun mallarını kaçırma ihtimaline karşı mahkemeden ihtiyati haciz kararı alınabilir. Vadesi gelmemiş alacaklarda ise borçlunun belirli bir yerleşim yerinin olmaması veya mal kaçırma hazırlığı gibi şartlar aranır.

• Alacaklı, haksız çıkarsa doğacak zararlar için mahkemenin belirleyeceği teminatı gösterir.
• İhtiyati haczi dava açmadan veya takip başlatmadan yaptıran alacaklı, 7 gün içinde takip başlatmalı ya da dava açmalıdır.
• Borçlu, karara 7 gün içinde itiraz edebilir.

Dayanak: İİK m. 257–265

Kiralananın icra yoluyla tahliyesi

Kira bedelini ödemeyen kiracıya karşı ihtarlı takip yapılabilir: kiracıya 30 günlük ödeme süresi verilir; süresinde ödenmezse icra mahkemesinden tahliye istenir. Tahliye taahhütnamesine dayanan takip ise taahhüt edilen tarihten itibaren bir ay içinde başlatılmalıdır.

İflas, konkordato ve sıra cetveli

İflas, ticari işletmenin tüm alacaklılarına karşı topluca tasfiyesidir. Konkordato ise borçlarını ödemekte zorlanan ancak işletmesini sürdürebilecek durumdaki borçlunun, alacaklılarıyla vade ve indirim konusunda yargı denetimli bir anlaşma yapmasını sağlar.

• Konkordato talebiyle birlikte mahkeme 3 aylık geçici mühlet verebilir (2 ay uzatılabilir); ardından 1 yıllık kesin mühlet gelir (6 ay uzatılabilir).
• Mühlet süresince borçluya karşı takip yapılamaz, başlamış takipler durur.
• Alacaklılar için kritik olan, alacağın süresinde kaydettirilmesi ve sıra cetveline zamanında itiraz edilmesidir.

Dayanak: İİK m. 285 vd.