İşverenler İçin Geçerli Fesih: Dava Riskini Azaltan 7 Adım
İş güvencesi kapsamındaki bir çalışanın sözleşmesini feshederken geçerli sebep, savunma alma, yazılı ve gerekçeli bildirim ve doğru tazminat hesabı. İşe iade ve işçilik alacağı riskini azaltmak için kontrol listesi.
Kısaca
- İş güvencesi kapsamındaki çalışanın sözleşmesi ancak geçerli bir sebeple feshedilebilir.
- Davranış ve verimlilikle ilgili fesihlerde savunma alınmalıdır.
- Fesih bildirimi yazılı ve açık gerekçeli olmalı, tebliği ispat edilebilmelidir.
- Feshin son çare olduğu, alternatif görev imkânının değerlendirildiği gösterilmelidir.
Neden önemli?
İşe iade davalarında ispat yükü işverendedir. Geçerli bir sebep olsa bile usule uyulmadan yapılan fesih geçersiz sayılabilir; sonuçta işveren boşta geçen süre ücreti, işe başlatmama tazminatı ve yargılama giderleriyle karşılaşabilir. Doğru planlanmış bir fesih süreci bu riskleri büyük ölçüde azaltır.
7 adımlık kontrol listesi
- Sebebi belirleyinFesih; çalışanın yeterliliği, davranışı ya da işletme gereklerinden (ör. küçülme, yeniden yapılanma) hangisine dayanıyor?
- BelgeleyinPerformans değerlendirmeleri, uyarı yazıları, tutanaklar, müşteri şikâyetleri ve işletme kararları gibi belgeleri dosyalayın.
- Savunma alınDavranış veya verimlilikle ilgili fesihlerde çalışana makul bir süre vererek yazılı savunmasını isteyin.
- Son çare ilkesini gözetinUyarı, eğitim, görev değişikliği gibi daha hafif önlemlerin değerlendirildiğini gösterin.
- Yazılı ve gerekçeli bildirimFesih sebebini açık ve kesin şekilde yazın; genel ifadelerden kaçının.
- Tebliği ispat edinBildirimi imza karşılığı elden, noter veya KEP ile tebliğ edin.
- Hakları eksiksiz ödeyinKıdem, ihbar, yıllık izin ve ücret alacaklarını doğru hesaplayıp ödeyin; SGK çıkış kodunu doğru seçin.
Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi haklı nedenle derhâl fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren 6 iş günü içinde kullanılmalıdır. Bu süre geçtikten sonra haklı fesih iddiası zayıflar.
İşletme gereklerine dayalı fesihlerde
Küçülme veya yeniden yapılanmaya dayalı fesihlerde işletme kararının alındığı, tutarlı uygulandığı ve fesihten sonra aynı pozisyona yeni işçi alınmadığı gösterilmelidir. Toplu işçi çıkarma eşiklerine ulaşılıyorsa kanundaki bildirim prosedürüne uyulmalıdır.
Arabuluculuk aşaması
Çalışanın işe iade veya alacak talepleriyle başlattığı zorunlu arabuluculuk, işveren için de davadan önce riskleri kapatmak için bir fırsattır. Anlaşma belgesinde ödenen kalemlerin ve tutarların ayrı ayrı yazılması, sonradan yeni talepleri önler.
Dayanak: 4857 s. K. m. 18–20, 25–26, 29
Toplu işçi çıkarma eşikleri
| İşyerindeki işçi sayısı | Toplu çıkarma sayılan işçi sayısı (1 ay içinde) |
|---|---|
| 20 – 100 | En az 10 işçi |
| 101 – 300 | En az %10 |
| 301 ve üzeri | En az 30 işçi |
Toplu işçi çıkarmada işveren, en az 30 gün önce sendika temsilcilerine, bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna yazılı bildirim yapmalıdır.
Fesih bildiriminde bulunması gerekenler
- Fesih sebebinin açık ve kesin anlatımı (somut olay, tarih ve belgelere atıf)
- Fesih tarihi ve varsa ihbar süresi veya peşin ödenen ihbar tazminatı
- Ödenecek kıdem, ihbar, izin ve ücret alacakları
- İşçinin itiraz ve arabuluculuk hakkı hakkında bilgi (zorunlu değil, önerilir)
Görüşmeye gelirken yanınızda olsun
Sık sorulanlar
Deneme süresinde çalışanı çıkarırsam tazminat öder miyim?
Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir; çalışanın o güne kadarki ücreti ve diğer hakları ödenir.
Çalışana istifa dilekçesi imzalatmak riskli mi?
Baskıyla alınan veya gerçek iradeyi yansıtmayan istifa dilekçeleri mahkemelerce geçersiz sayılabilir. İkale (karşılıklı sözleşmeyle sona erdirme) yapılacaksa çalışana makul bir menfaat sağlanmalıdır.
Savunma için ne kadar süre verilmeli?
Kanunda belirli bir süre yoktur; çalışana savunmasını hazırlayabileceği makul bir süre verilmelidir. Uygulamada birkaç iş günü verilmesi yaygındır; süre ve tebliğ yazılı olarak belgelenmelidir.
Çalışan savunma vermezse fesih yapılabilir mi?
Savunma istemi usulüne uygun tebliğ edilmiş ve süre verilmişse, savunma verilmemesi feshi engellemez; bu durum tutanakla belgelenmelidir.
