Tahkim Şartı Nasıl Yazılır? Ticari Sözleşmelerde Tahkim Rehberi
Tahkim, uyuşmazlığın devlet mahkemesi yerine hakemlerce çözülmesidir. Geçerli bir tahkim şartının unsurları, kurumsal ve ad hoc tahkim, ICC ve İSTAC, hakem kararlarının tenfizi.
Kısaca
- Tahkim şartı yazılı olmalı ve uyuşmazlığın hakemlerce çözüleceğini açıkça göstermelidir.
- Kurum, hakem sayısı, tahkim yeri ve dili belirtilmelidir.
- Geçerli tahkim şartına rağmen dava açılırsa, karşı taraf tahkim itirazında bulunabilir.
- Yabancı hakem kararları New York Sözleşmesi çerçevesinde Türkiye’de tenfiz edilebilir.
Neden tahkim?
Duruşmalar ve kararlar kamuya açık değildir.
Taraflar, uyuşmazlığın konusunu bilen hakemleri seçebilir.
Hakem kararları, yabancı mahkeme kararlarına göre çok daha kolay tanınır ve tenfiz edilir.
Usul, dil ve takvim taraflarca belirlenebilir.
Geçerli bir tahkim şartının unsurları
- Kapsam: “Bu sözleşmeden doğan veya bununla bağlantılı tüm uyuşmazlıklar” gibi geniş bir ifade
- Kurum veya ad hoc: ICC, İSTAC gibi bir kurumun kuralları mı uygulanacak?
- Hakem sayısı: Tek hakem mi, üç hakem mi?
- Yer: Tahkimin yeri, uygulanacak usul hukukunu ve iptal davasında yetkili mahkemeyi belirler.
- Dil ve uygulanacak hukuk
“Uyuşmazlıklar tahkim veya mahkeme yoluyla çözülür” gibi belirsiz ya da seçimlik ifadeler, tahkim şartının geçersiz sayılmasına yol açabilir.
Örnek bir tahkim şartı
“Bu sözleşmeden doğan veya bununla bağlantılı her türlü uyuşmazlık, İstanbul Tahkim Merkezi Tahkim Kuralları uyarınca üç hakem tarafından nihai olarak çözülecektir. Tahkim yeri İstanbul, tahkim dili Türkçedir.”
Uluslararası sözleşmelerde dilin İngilizce, kurumun ICC ve yerin tarafsız bir ülke olarak seçilmesi yaygındır. Taraflardan birinin ülkesinde verilecek kararın diğer ülkede tenfiz edilebilirliği de baştan değerlendirilmelidir.
Tahkim ve arabuluculuk
Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı varsa, ticari davalardaki dava şartı arabuluculuk uygulanmaz. Taraflar ise isterlerse önce arabuluculuk, anlaşılamazsa tahkim öngören kademeli bir uyuşmazlık çözüm maddesi yazabilir.
Dayanak: HMK m. 407–444; 4686 s. Milletlerarası Tahkim Kanunu
Kademeli uyuşmazlık çözüm maddesi
Taraflar önce müzakere, ardından arabuluculuk, sonuç alınamazsa tahkim öngören kademeli bir madde yazabilir. Bu yapı, ilişkiyi bozmadan uyuşmazlığın erken çözülmesine imkân verir; ancak her aşamanın süresi açıkça belirlenmelidir, aksi hâlde tahkime başvurunun ne zaman mümkün olduğu tartışma yaratır.
- Müzakere (ör. 30 gün)Yetkili yöneticiler arasında görüşme.
- Arabuluculuk (ör. 60 gün)Bağımsız bir arabulucu ile görüşmeler.
- TahkimAnlaşma sağlanamazsa belirlenen kurum kurallarına göre tahkim.
Tahkime elverişli olmayan konular
Taşınmazlar üzerindeki ayni haklardan ve tarafların iradesine tabi olmayan işlerden doğan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir. Tüketici ve iş ilişkilerinde de tahkim şartları sınırlı ölçüde geçerli kabul edilir.
Sık sorulanlar
Tahkim mahkemeden daha mı pahalı?
Hakem ücretleri ve kurum masrafları nedeniyle başlangıç maliyeti yüksek olabilir; ancak tek aşamalı yapı ve hız, toplam maliyeti ve iş kaybını azaltabilir. Uyuşmazlık değeri düşük sözleşmelerde mahkeme veya arabuluculuk daha uygun olabilir.
Hakem kararına itiraz edilebilir mi?
Hakem kararlarına karşı istinaf veya temyiz yolu yoktur; ancak kanunda sayılı sınırlı sebeplerle iptal davası açılabilir.
Tahkim şartı olan sözleşmede dava açılırsa ne olur?
Karşı taraf ilk itiraz olarak tahkim itirazında bulunursa mahkeme davayı usulden reddeder. İtiraz edilmezse dava mahkemede görülmeye devam edebilir.
Yabancı hakem kararı Türkiye’de nasıl uygulanır?
Yabancı hakem kararlarının Türkiye’de icra edilebilmesi için tenfiz kararı alınması gerekir. Türkiye, New York Sözleşmesine taraf olduğundan kararların tenfizi sınırlı ret sebepleriyle incelenir.
