Menfi Tespit ve İstirdat Davası: Borçlu Olmadığınızı Nasıl İspat Edersiniz?
Borçlu olmadığınız bir icra takibine karşı menfi tespit davası, ödedikten sonra ise istirdat davası açılabilir. Takipten önce ve sonra açılan dava farkı, %15 teminat ve 1 yıllık süre.
Kısaca
- Menfi tespit davası, borçlu olmadığınızın mahkemece tespiti için açılır; takipten önce veya sonra açılabilir.
- Takipten önce açılan davada, alacağın %15’inden az olmamak üzere teminatla takibin durdurulması istenebilir.
- Takipten sonra açılan davada takip durdurulamaz; yalnızca paranın alacaklıya ödenmemesi istenebilir.
- Borcu ödedikten sonra, ödeme tarihinden itibaren 1 yıl içinde istirdat davası açılabilir.
Hangi durumlarda açılır?
Ödenmiş bir borç için takip başlatılması, imzası taklit edilmiş bir senet, teminat amacıyla verilmiş ama borcu doğmamış bir bono ya da sözleşmesi feshedilmiş bir hizmetin faturası gibi durumlarda borçlu, menfi tespit davası açarak borçlu olmadığının tespitini isteyebilir. Ödeme emrine süresinde itiraz edilemediği ve takibin kesinleştiği durumlarda da bu dava önemli bir güvencedir.
Takipten önce mi, sonra mı?
| Takipten önce açılan dava | Takipten sonra açılan dava | |
|---|---|---|
| Takip durdurulabilir mi? | Evet; alacağın %15’inden az olmamak üzere teminatla ihtiyati tedbir kararı verilebilir | Hayır; takip devam eder |
| Ne istenebilir? | Takibin durdurulması | Teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi |
| Dava kazanılırsa | Takip yapılamaz | Takip durur, icra eski hâline iade edilir |
Dava borçlu lehine sonuçlanırsa ve takip haksız ve kötü niyetli bulunursa alacaklı, takip konusu alacağın %20’sinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilebilir. Dava alacaklı lehine sonuçlanırsa, tedbir nedeniyle alacağını geç alan alacaklı için de en az %20 tazminata hükmedilir.
İstirdat davası
Borçlu, menfi tespit davası açmadan veya tedbir alamadan borcu takip baskısıyla ödemek zorunda kaldıysa, ödediği parayı geri almak için istirdat davası açabilir. Dava, paranın ödendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır. Menfi tespit davası devam ederken ödeme yapılırsa dava kendiliğinden istirdat davasına dönüşür.
- Belgeleri toplayınÖdeme dekontları, sözleşmenin feshine ilişkin yazışmalar, senedin teminat amaçlı verildiğini gösteren belgeler.
- Yolu belirleyinTakip başlamış mı, kesinleşmiş mi, ödeme yapılmış mı? Dava türü ve tedbir talebi buna göre seçilir.
- Teminatı hazırlayınTedbir isteyecekseniz alacağın en az %15’i oranında nakit veya banka teminat mektubu gerekir.
- Davayı açınGenel yetkili mahkemenin yanında takibin yapıldığı yer mahkemesinde de dava açılabilir.
Dayanak: İİK m. 72
Örnek senaryo
Bir işletme, tedarikçisine iş güvencesi olarak 300.000 TL’lik bir bono veriyor; teslimatlar eksiksiz tamamlanıyor ve borç doğmuyor. Ticari ilişki bittikten sonra tedarikçi bonoyu takibe koyuyor. İşletmenin ilk yapması gereken, bononun teminat amacıyla verildiğini gösteren yazışma ve sözleşmeleri toplamaktır.
| Seçenek | Ne zaman? |
|---|---|
| Kambiyo takibine 5 gün içinde itiraz | Teminat ilişkisi yazılı belgeyle ispat edilebiliyorsa |
| Menfi tespit davası ve %15 teminatla tedbir | Takip öncesinde ya da paranın alacaklıya ödenmesini önlemek için |
| İstirdat davası | Borç takip baskısıyla ödenmişse, ödemeden itibaren 1 yıl içinde |
İspat yükü
Menfi tespit davasında ispat yükü genel kurallara göre belirlenir: senet gibi borcu gösteren bir belge varsa, borcun bulunmadığını veya ödendiğini borçlu ispat eder. Senet bedelinin ödendiği veya senedin teminat amaçlı verildiği gibi iddialar çoğunlukla yazılı delil gerektirir.
Sık sorulanlar
Menfi tespit davası için süre var mı?
Menfi tespit davası belirli bir süreye bağlı değildir; borç ödenmediği sürece açılabilir. Ödeme yapıldıktan sonra ise 1 yıllık istirdat süresi işlemeye başlar.
Teminatı yatıramazsam ne olur?
Dava yine görülür; ancak takip durdurulmaz. Bu durumda takip devam ederken ödeme yapmak zorunda kalırsanız dava istirdat davasına dönüşür ve kazanırsanız ödediğiniz para iade edilir.
Menfi tespit davası hangi mahkemede açılır?
Uyuşmazlığın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret, tüketici veya iş mahkemesinde açılır. Ticari davalarda arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilmelidir.
İstirdat davasını kazanırsam faiz alabilir miyim?
Kazanılan istirdat davasında ödenen paranın, ödeme tarihinden itibaren faiziyle birlikte iadesi istenebilir.
