Karşılıksız Çek: Hamil Ne Yapabilir, Keşideci Neyle Karşılaşır?
Karşılıksız çıkan çekte hamil; kambiyo takibi, ihtiyati haciz ve şikâyet yollarını birlikte kullanabilir. Keşideci için adli para cezası, çek düzenleme yasağı ve ödeme ile düşme.
Kısaca
- Çek, ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmeli ve karşılıksız işlemi yaptırılmalıdır.
- Hamil; kambiyo takibi, ihtiyati haciz ve suç şikâyeti yollarını birlikte kullanabilir.
- Keşideci, hamilin şikâyeti üzerine her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası ve çek düzenleme yasağıyla karşılaşır.
- Çek bedelinin ödenmesi, ceza davasını ve mahkûmiyetin sonuçlarını ortadan kaldırabilir.
İbraz süresi ve karşılıksız işlemi
Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse düzenleme tarihinden itibaren 10 gün, başka bir yerde ödenecekse 1 ay içinde bankaya ibraz edilmelidir. Hesapta yeterli karşılık yoksa banka çekin arkasına “karşılıksızdır” şerhi düşer. Kanuni ibraz süresi içinde yapılan bu işlem, hem cezai şikâyet hem de müracaat hakları için gereklidir.
Banka, karşılıksız çıkan her çek için kanunda belirlenen tutara kadar ödeme yapmakla yükümlüdür. Bu tutar çek bedelinden düşülerek kalan kısım takip edilir.
Hamilin seçenekleri
Çeke dayanarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatılır; borçlunun itiraz süresi 5 gündür.
Kambiyo senetlerinde ihtiyati haciz kararı daha kolay alınır; borçlunun mallarına hızla haciz konulur.
Karşılıksız çek suçu için şikâyet yapılır; dava icra mahkemesinde görülür.
Keşidecinin sorumluluğu
Karşılıksız işlemine sebep olan kişi, hamilin şikâyeti üzerine her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezasına mahkûm edilir; ceza, çekin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder. Tüzel kişi adına düzenlenen çeklerde sorumluluk, şirketin bu işle görevlendirilen yönetim organı üyelerine aittir.
Ödeme ile düşme
Çek bedelinin, kanunda belirtilen aşamalarda hamile ödenmesi hâlinde dava düşer veya verilen mahkûmiyet tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar. Bu nedenle ödeme imkânı olan keşideciler için ödeme zamanlaması kritik önemdedir.
Dayanak: 5941 s. Çek Kanunu m. 3, 5; TTK m. 796
Hamil için adım adım
- İbrazÇeki ibraz süresi içinde bankaya ibraz edin ve karşılıksız şerhi düşürtün.
- Belgeleri saklayınÇekin aslını, şerhli arka yüzünü ve banka kayıtlarını saklayın.
- Takip ve ihtiyati hacizKambiyo takibi başlatın; mal kaçırma riski varsa ihtiyati haciz isteyin.
- ŞikâyetFiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunun.
Keşideci için
- Ödeme güçlüğü öngörülüyorsa vadeden önce hamille görüşüp yazılı yapılandırma yapın.
- Ödeme yapıldığında dekont ve ibraname alın; şikâyetten vazgeçme beyanını yazılı olarak isteyin.
- Çek düzenleme yasağı kararı varsa elinizdeki çek yapraklarını bankaya iade edin.
Sık sorulanlar
Vadeli (ileri tarihli) çek ibraz edilebilir mi?
Çek, görüldüğünde ödenen bir senettir; üzerindeki tarihten önce ibraz edilirse ibraz günü ödenir. Ancak ceza sorumluluğu açısından üzerindeki düzenleme tarihine göre ibraz süresi esas alınır.
Karşılıksız çek için şikâyet süresi ne kadar?
Şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde yapılmalıdır. Süreyi kaçırmamak için karşılıksız işleminden sonra vakit kaybetmemek gerekir.
Şirket çekinde kim sorumlu olur?
Tüzel kişi adına düzenlenen çeklerde, şirketin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi; böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişiler ceza sorumluluğu taşır.
Çek ödenirse şikâyet geri alınabilir mi?
Çek bedelinin ödenmesi hâlinde kanunda öngörülen aşamalara göre dava düşer veya mahkûmiyet tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar. Ödemenin belgelenmesi ve mahkemeye sunulması gerekir.
