Velayet ve Nafaka: Çocuğun Üstün Yararı, Nafaka Türleri ve Değişen Koşullar
Boşanmada velayet çocuğun üstün yararına göre belirlenir; velayeti almayan ebeveynle kişisel ilişki kurulur. Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası, nafakanın artırılması ve ödenmeyen nafakanın tahsili.
Kısaca
- Velayet kararında ölçüt çocuğun üstün yararıdır; anne veya babaya otomatik öncelik yoktur.
- Velayeti almayan ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki düzenlenir.
- Nafaka türleri: tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası.
- Koşullar değişince nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması istenebilir; ödenmeyen nafaka icra yoluyla tahsil edilir.
Velayet nasıl belirlenir?
Mahkeme velayet kararını verirken çocuğun yaşını, bakım ihtiyacını, okul ve sosyal çevresini, ebeveynlerle bağını, ebeveynlerin çalışma düzeni ve yaşam koşullarını değerlendirir. İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır; gerektiğinde pedagog ve sosyal çalışmacı raporu düzenlenir.
Ortak velayet, Türk hukukunda kanunda açıkça düzenlenmemiş olsa da yargı kararlarında belirli şartlarla kabul edilebilmektedir. Ebeveynlerin iş birliği yapabildiği dosyalarda değerlendirilebilir.
Kişisel ilişki
Velayeti almayan ebeveynin çocukla düzenli görüşme hakkı vardır. Kararın hafta sonları, resmî ve dinî bayramlar, yaz tatili ve özel günler için açık bir takvim içermesi, ileride çıkacak anlaşmazlıkları azaltır. Kişisel ilişkiye uyulmaması, kararın değiştirilmesi sebebi olabilir.
Nafaka türleri
| Tür | Kime, ne zaman? |
|---|---|
| Tedbir nafakası | Dava süresince eşe ve çocuklara, geçimlerini sağlamak için |
| İştirak nafakası | Velayeti almayan ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılımı |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe |
Nafakanın miktarı ve değişmesi
Nafaka; tarafların gelirleri, çocuğun ihtiyaçları ve boşanma öncesi hayat standardı dikkate alınarak hâkim tarafından belirlenir. Kararda yıllık artış oranı belirtilmemişse artırım davası açılabilir. Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi, ölümü veya artık yoksul olmaması hâllerinde yoksulluk nafakası kalkar ya da azaltılabilir.
Nafaka ödenmezse
- İlamlı icraNafaka kararıyla ilamlı icra takibi başlatılır; birikmiş ve ileride doğacak nafakalar takibe konu edilebilir.
- Maaş hacziNafaka alacakları için maaşa konulan haciz, diğer hacizlerden önce gelir ve sıra beklemez.
- ŞikâyetNafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında icra mahkemesine şikâyet yoluyla tazyik hapsi istenebilir.
Dayanak: TMK m. 169, 175, 176, 182; İİK m. 344
Velayetin değiştirilmesi
Velayet kararı kesin değildir; koşullar değiştiğinde değiştirilebilir. Velayet sahibi ebeveynin çocuğun bakımını ihmal etmesi, kişisel ilişkiyi engellemesi, çocuğun ruhsal ve bedensel gelişimini olumsuz etkileyen bir çevrede yaşaması veya çocuğun açıkça diğer ebeveynin yanında kalmak istemesi gibi durumlar, velayetin değiştirilmesi davasında değerlendirilir.
Görüşmeye gelirken yanınızda olsun
Sık sorulanlar
Çocuk kaç yaşında kendi tercihini söyleyebilir?
Kanunda kesin bir yaş yoktur; idrak çağına gelmiş çocuğun görüşü alınır. Uygulamada genellikle 8 yaş ve üzerindeki çocukların görüşü dinlenir ve çocuğun yararıyla birlikte değerlendirilir.
Velayeti alan ebeveyn başka şehre taşınabilir mi?
Taşınma, kişisel ilişkiyi zorlaştırıyorsa diğer ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin değiştirilmesini veya velayetin değiştirilmesini isteyebilir; karar çocuğun yararına göre verilir.
Nafaka ne zamana kadar ödenir?
İştirak nafakası kural olarak çocuk ergin olana kadar, eğitimi devam ediyorsa makul süre uzayabilir. Yoksulluk nafakası ise alacaklının yeniden evlenmesi, ölümü veya yoksulluğun ortadan kalkması gibi hâllerde sona erer veya azaltılır.
Kişisel ilişki kararına uyulmazsa ne yapabilirim?
Çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin karar icra dairesi aracılığıyla yerine getirilebilir. Kararın tekrar tekrar ihlali, velayetin değiştirilmesi sebebi de olabilir.
